کتیرا (Tragacanth) در روستای زفره

کَتيرا نام يک گياه است.

آن روز که از مواد پاک کننده امروزي خبري نبود، سدر و کتيرا، در حيات بهداشتي جامعه، نقش عمده‌اي داشتند. هرچند که براي کتيرا، زمينه‌هاي استفاده ديگري نيز وجود داشت. اين صمغ گياهي گونه‌هاي مختلفي دارد که به صورت درختچه يا گياهان علفي چند ساله در ايران به طور کلي آنها را گَوَن مي‌نامند.

• اسباب کار:

تبر: آلتي آهني با دسته چوبي

تيغ: چوبي است به طول يک متر و به قطر يک مچ دست که در يک طرف آن تيغه تعبيه شده است.

کيسه: کيسه اي که داراي بندي است که آن را به دور گردن مي اندازند.

کليه وسايلي که ذکر شد براي هر کارگر جداگانه بايد تهيه گردد.

البته ناگفته نماند که کارگران کليه وسايلي را که لازم است همراه خود مي برند به طور مثال رختخواب ، فانوس ، مواد غذايي و ...

• طرز کار:

شخصي که داراي توانايي مالي نسبتاً خوبي است زميني را که قرار است کتيرا را از آن برداشت کنند به مدت دو سال از اداره منابع طبيعي اجاره مي کند و آن را به دو بخش تقسيم مي کند و هر سال يک بخش را تيغ مي زند و با باقيمانده کاري ندارد.

• زمان کار

شروع کار اوايل خرداد ماه و پايان آن اوايل مهر ماه است.

سختي و مشقت کار در همان چهل روز اول شروع کار است که کارگران شروع به کندن کنار هر بوته گون را مي کنند تا ريشه بوته نمايان شود.

بعد از کندن اطراف بوته تبرها را کنار مي گذارند و تيغ ها را برداشته و ريشه بوته گون را تيغ مي زنند (خراش مي زنند)

(محل تيغ زدن دقيقاً آخر ساقه و اول ريشه است)

بعد از اين کار از محل تيغ زدن آب مايل به زردي شروع به بيرون آمدن مي کند و بعد از چند روز اين آب مي خشکد. و حدود پانزده روز بعد زمان جمع آوري کتيرا است.

ديگر وقت آن رسيده است که کيسه ها را به گردن بياويزند و کتيراهاي خشک شده را که به وسيله دست يا تيغ بريده اند در داخل کيسه جمع آوري کنند.

وقتي که تمام کتيراها را جمع آوري کردند براي بار دوم جاي خراش قبلي را دوباره خراش مي دهند و با آبي از آن بيرون مي آيد و باز آن را جمع آوري مي کنند.

يک بوته کتيرا را حدود 4 تا 6 بار خراش مي دهند و اگر صحراي کتيرا خوب باشد و داراي آفتي نباشد و کارگر هم قوي و نيرومند باشد مي شود حدود روزي 3 کيلو کتيرا جمع آوري نمود.

• اسامي کتيراها در روستاي زفره

1. گل (بهترین و مرغوب تیرن نوع کتیرا)
2. گل دوم
3. درجه یک
4. درجه دو
5. درجه سه
6. خرمنی (آخرین کتیرای به دست آمده که نامرغوب است.)

• خسارت و آفت ها

1. بارندگی : اگر بسیار کم باشد و روی شاخه خیس شود محصول کتیرا نصف می شود و اگر آب جاری شود و پای گون خیس شود دیگر کار کردن بی فایده است.

2. شته

3. موش

4. گله گوسفند :در هنگام کتيرازني ورود گله هاي گوسفند به محدوده ممنوع مي باشد زيرا يا توسط گوسفندان کتيرا ها خورده مي شود و يا گرد و خاک روي کتيراها نشسته و آن ها را خراب مي کند.

• اسامي کتيراها در روستاي زفره

گون ها گونه های مختلفی دارد که نام های آن ها در گویش زفره ای به ترتیب زیر است:

1. نبن علی (nebanali) :بسیار کم کتیرا می دهد
2. نر (nar) : خیلی کم کتیرا می دهد.
3. شیرین (shirin): کتیرای متوسطی می دهد و درجه آن هم دو است.
4. تحله (tahle): کتیرای مرغوب و بسیار زیاد می دهد
5. توکولی (tokoli): اصلاً کتیرا نمی دهد.
6. دلوکه (dolekeh): اصلاً کتیرا نمی دهد.
7. سرزنگی (sarzengi): اصلاً کتیرا نمی دهد.

• موارد استفاده از گون:

گون جوان را کنده و آن را آتش می زنند . وقتی که خار های آن سوخت آن را خاموش می کنند و با تیشه آن ها را به قطعه های 10 سانتی تقسیم می کنند و در آخور گوسفندان می ریزند.

• تیغ در گویش زفره ای

1. تیغ: تیغ سلمانی ، تیغ کتیرازنی
2. تیغ: تی ، خار خس
3. تیغ آفتاب : شعاع آفتاب
4. روز تیغ : روز سوگواری ( عاشورا ، 28 صفر ، 21 رمضان)
5. صحرا تیغ است: گارگران در حال برداشت کتیرا هستند، ورود گله گوسفند ممنوع

.